Termomodernizacja

Co roku ogólna ilość budynków powiększa się o ok. 1%. Nowe budynki charakteryzują się coraz częściej niskim zużyciem energii, co pozwala ich mieszkańcom znacznie obniżyć koszty, a przy tym ogranicza niekorzystne zmiany środowiska. Nowe budynki stanowią jednak niewielką część ogólnej liczby budynków. Do 2030 roku przybędzie ich zaledwie ok. 25%. Nowoczesne technologie i materiały budowlane umożliwiają zredukowanie zużycia energii starych budynków do poziomu domów energooszczędnych, a więc nawet o 70-80%. Tak więc prawdziwą szansą zredukowania globalnego zużycia energii jest ograniczenie jej strat w istniejących budynkach, czyli termomodernizacja.

Jeszcze stosunkowo niedawno niskie ceny energii połączone z przekonaniem o niekończących się źródłach kopalnych (gaz, ropa) powodowały, że zużycie energii nie było tematem godnym uwagi. Dopiero znaczny wzrost cen energii oraz postępujące (aczkolwiek powolne) "uświadomienie" energetyczne, spowodowały, że to niefrasobliwe podejście do zużycia energii zaczęło się zmieniać.

Przed odpowiedzią na pytanie jak skutecznie zminiejszyć zużycie energii, warto zdawać sobie sprawę, na co jest ona zużywana w typowym budynku mieszkalnym.

Głównym powodem zużycia energii w domach mieszkalnych jest zapewnienie ich mieszkańcom odpowiedniej temperatury. W naszym, chłodym klimacie dotyczy to głównie ogrzewania budynków. Drugim źródłem zużycia energii jest konieczność ogrzania wody użytkowej, czyli np. umożliwienie gorących kąpieli. Trzecią pozycją jest zużycie energii elektrycznej do oświetlenia budynków i działania urządzeń elektrycznych.

Poniższy diagram obrazuje rozkład zużycia energii końcowej (czyli tej, za którą płacimy rachunki) dla przeciętnego gospodarstwa domowego.

                                                                              Źródło: energiebilanzen AG

Ilość oraz procentowy rozkład zużywanej energii zależy w największej mierze od ilości strat energii, a dokładniej od konieczności ich zrekompensowania (w szczególności dotyczy to energii cieplnej). Straty te wynikają po pierwsze z przemian energii z jej pierwotnej postaci, czyli np. ropa lub gaz w formy użytkowe (ciepło lub światło). Po drugie, są to straty wynikające z transmisji (przenikania) ciepła przez przegrody budowlane, takie jak ściany zewnętrzne czy dach oraz straty wynikające z wymiany powietrza czyli wentylacji; zarówno tej pożądanej, jak i niepożądanej, wynikającej z nieszczelności budynków.

Aby przeprowadzić termomodernizację w najkorzystniejszy sposób, zarówno pod względem przyszłego oszczędzania energii, jak również optymalnego wykorzysta- nia przeznaczonych na ten cel środków finansowych, warto przed podjęciem prac przeprowadzić audyt energetyczny (test energetyczny) budynku lub choćby jego uproszczoną wersję. Dokument, będący wynikiem takiego badania, zawiera dane dotyczące obecnego zużycia energii i jego głównych źródeł oraz propozycje optymalnego przeprowadzenia prac termomodernizacyjnych.

Przedsięwzięcia termomodernizacyjne stanowią najczęściej mieszankę następujących prac:

Ocieplenie budynku
Ocieplenie budynku ma na celu zredukowanie strat ciepła. Często wykonywane jest ono niejako "przy okazji" odnawiania elewacji lub rozbudowy budynku, a tym samym cel energetyczny traktowany jest drugoplanowo. Inwestor może przez to wpaść w pułapkę złudnego szukania oszczędności w ilości zastosowanego materiału izolacyjnego. Należy pamiętać, iż koszt materiału izolacyjnego stanowi mniej niż 25% kosztów całości prac ociepleniowych. Jednoczeście jednak ilość (grubość) zastosowanego materiału decyduje o późniejszych oszczędnościach energii. Dwukrotne zwiększenie grubości styropianu również niemal dwukrotnie (w zależności od budowy ściany) polepsza parametry termoizolacyjne, a koszt inwestycji rośnie jedynie o 20%. Dla optymalnego rezultatu, w przypadku zastosowania styropianu, jego grubość nie powinna być mniejsza niż 10-15 cm. Często podnoszone są niestety przy tej okazji błędne poglądy na temat tzw. "oddychania ścian", pod wplywem których grubość izolacji jest również niekorzystnie zaniżana. Problem ten został szczegółowo omówiony i wyjaśniony w broszurze informacyjnej "Wentylacja budynków i jej znaczenie" dostępnej w dziale Broszury informacyjne. Przy docieplaniu budynków szczególną uwagę należy również poświecić redukcji mostków termicznych, czyli miejsc w których straty ciepła następują szczególnie intensywnie (np. stropu ze ścianami zewnętrznymi, itp.).

Odnowa/wymiana systemu grzewczego
Środek często niedoceniany a przynoszący duże efekty. Przestarzałe systemy grzewcze mają zazwyczaj małą sprawność, czyli niekorzystny stosunek potrzebnej energii pierwotnej (gaz, ropa) do wytworzonej energii cieplnej. Innymi słowy, nawet 40% energii, za którą płacimy, nie jest przez nas wykorzystywana, lecz ucieka przez komin. Nowoczesne systemy mają sprawność przekraczającą 90%. Przy okazji wymiany systemu grzewczego ważne jest również odnowienie systemu rozprowadzającego ciepło tak, aby docierało ono w jak największej ilości tam, gdzie sobie tego życzymy. Warto również pamiętać o termostatach grzejni- kowych, pozwalających kontrolować, a tym samym oszczędzać ilość zużywanej energii. Na tę ilość mają oczywiście wpływ sami mieszkańcy. Temperatura w pomieszczeniach niższa o 1 stopień w okresie grzewczym, to oszczędność energii o 6 procent w skali roku.

Wymiana okien
Wymiana okien to jedno z najczęściej przeprowadzanych przedsięwzięć termo- modernizacyjnych, choć jest ono często wykonywane ze względów estetycznych, a nie energetycznych. Jest to bez wątpie nia środek termomodernizacyjnie skute- czny, szczególnie w przypadku dużej nieszczelności starych okien. Ze względu jednak na wysokie koszty nowych okien, amortyzacja tego przedsięwzięcia trwa często nawet kilkadziesiąt lat. Przy kupnie nowych okien warto więc zwrócić uwagę na parametry mówiące o ich jakości energetycznej. Głównym z nich jest współcznik przenikania ciepła U (dawniej k) wyrażony w W/m²K. Im jest on mniejszy, tym lepiej. W dobrych oknach nie powinien on być wyższy niż 1,5 dla całego okna (szyby plus rama). Należy zwrócić uwagę, że często jest on podawa- ny jedynie dla szyb, bez ram, co może wprowadzać w błąd, ponieważ ramy mają najczęściej gorszy (wyższy) współczynnik przenikania ciepła niż same szyby.

System wentyjacyjny
Wentylacja budynków to najczęściej zapominany i wyjątkowo niedoceniany problem termomodernizacyjny. Zwykle kluczową sprawą jest przyswojenie odpowiedniej wiedzy, zmiana nawyków wentylacyjnych i/lub zastosowanie prostych systemów wentylacyjnych, a nie wysokie nakłady finansowe. Zlekceważenie problemu wentylacji mści się najczęściej w krótkim okresie czasu po przeprowadzeniu innych zabiegów termomodernizacyjnych, niechcianą i ciężką do usuniecia pleśnią na ścianach. Często za ten stan rzeczy obwiniana jest niesłusznie nadmierna izolacja termiczna budynku. Niezbędna wiedza na temat wentylacji budynków oraz systemy wentylacyjne zostały szczegółowo opisane i wyjaśnione w dziale Wentylacja budynków oraz broszurach informacyjnych "Wentylacja budynków i jej znaczenie" oraz "Mechaniczne systemy wentylacyjne", dostępnych w dziale Broszury informacyjne.

Wykorzystanie odnawialnych źródeł energii
Przy wykonywaniu prac termomodernizacyjnych warto pomyśleć o zainstalowaniu systemów wykorzystujących energię słoneczną. Dzięki połączeniu prac instalacyj- nych z innymi pracami termomodenizacyjnymi, istnieje możliwość znacznej rekukcji kosztów tych prac. Przykładem takiego systemu jest instalacja kolekto- rów słonecznych, wykorzystywanych najczęściej do podgrzewania wody użytkowej - szczegóły w dziale Kolektory słoneczne. Innym systemem, służącym zarówno do podgrzania wody użytkowej jak i zapewnienia ogrzewania budynku, są pompy ciepła (więcej w dziale Pompy ciepła). Chociaż zakup wspomnianych systemów jest jeszcze stosunkowo kosztowny, to już dziś nie są to systemy deficytowe, atrakcyjne jedynie dla fanatyków energii słonecznej. Czas ich amortyzacji podlega sukcesywnie skracaniu wraz ze wzrostem cen konwencjo- nalnych źródeł energii, takich jak olej opałowy czy gaz. Wszystko wskazuje na to, że czas taniej energii pozyskiwanej z kopalnych źródeł minął bezpowrotnie, a inwestujący już teraz w energię słoneczną robią ważny krok we właściwym kierunku. Nie należy również lekceważyć problemu zanieczyszczenia i zmian środowiska naturalnego, który możemy ograniczyć, stosując systemy wykorzystu- jące energię słoneczną. Pozostaje jeszcze wspomnieć o trudnym do opisania, ale z całą pewnością pozytywnym uczuciu, jakiego doznaje każdy, kto po raz pierwszy doświadcza we własnej łazience "kąpieli słonecznej" w wodzie pogrzanej wyłącznie przez słońce.

Powyższy teks dostępny jest również w formie boszury informacyjnej z serii "Energia w pigułce" - "Termomodernizacja".

Broszury informacjne na inne tematy czekają na Państwa w dziale "Pobierz"